darth sidious

(bkz: daha senden gayri asik mi yoktur)

(bkz: deli gonul)

ruhsati turkusudur.

duldalanma yar mevlayi seversen
yandirir cihani sanli gozlerin
ahir-i mevtime sebeb olursun
tek bana gosterme gamli gozlerin

kara belik ak gerdana yaslanir
deki gorse mahcemalin uslanir
samsun, diyarbekir,van da seslenir
belli her kazada unlu gozlerin

gamzelerin oldurmeye yuz tutar,
didem yasi umman olmus ,cay tutar
beni gorur gozun yanar,huy tutar
beladir basima cinli gozlerin

silemedin ruhsati’nin sucunu
uc guzele taratmistir sacini
sarayidim al besigin icini
sallasam uyusa nenni gozlerin

(bkz: ruhsati)

(bkz: deli gonul)

asik ruhsati turkusudur.

daha senden gayri asik mi yoktur
nedir bu telasin vay deli gonul
hele dusun devr-i ademden beri
neler gelmis gecmis, say deli gonul

su fani dunyada umudunu yuz
inanmazsan var kitaba yuz be yuz
evin mezaristan, malin bir top bez
daha duymadinsa duy deli gonul

gunde bir yol duman coker serime
elim ermez gidem kisbu karima
kendi bildigine dogrudur deme
var iki kamile sor deli gonul

gordum iki kisi mezar esiyor
gam gasavet gelmis , boydan asiyor
cok yasayan yuze kadar yasiyor
gelde bu dunyayi yor deli gonul

mevlam kanat vermis ucamiyorsun
bu nefsin elinden kacamiyorsun
ruhsati dunyadan gecemiyorsun
topraklar basina vay deli gonul
daha senden gayri asik mi yoktur adiyla da bilinir.

(bkz: dostum)

(bkz: vah beni)

ruhsati (1835-1911), sivas’in kangal ilcesinin deliktas bucaginda yoksul bir ailenin cocugu olarak 1835 yilinda dogmustur. 1911 yilinda yine koyunde olmustur. asil adi mustafa’dir.’’ruhsati’’ takma adindan once, sirasiyla "icadi", "cehdi" takma adlariyla da siirler soylemistir. ancak ununu, etkisini ’’ruhsati’’ takma adiyla soyledigi siirlerde gostermistir. 16 yasina dek koyunde kalmis, kusuri’nin saz cirakligini yapmis feryadi’den okur-yazarlik ogrenmistir. bektasi tarikatina katilmistir. ruhsati dort kez evlenmistir. ilk esi mihri, ikincisi fatma, ucuncusu ayse, dorduncusu muhimme’dir. 23 cocugu olmustur. zamansiz olumlerin de etkisi oldugu anlasiliyor bu cok evlenmelerde. asik minhaci, en yetiskin ogluyken, onun da olumunu gorme bahtsizligina ugramistir.

ruhsati, yoksul bir ailenin cocugu olarak, ustelik yetim oksuz yetistigi icin, dahasi yasami suresince de guvenlikli, erincli bir yasama ulasamadigi, gunleri yaslarla dolu gectigi icin, cesitli islere yonelmistir. bir yandan anadolu’da saziyla dolasmis, siir soylemis, duvarcilik, degir­mencilik yapmistir. asik mesleki ile birlikte koy koy dolastigi anlasiliyor.

ruhsati, bir bektasi dervisidir. gizemcilikle ilgili ogretici siirlerin yansira, ozellikle bicimsel yalinlik, soyleyis ustaligi, geleneksel halk siiri gelenegini koruyarak soyledigi kosmalarla bu­yuk un kazanmistir. etkinlik, sayginlik elde etmistir.toplumsal olaylar karsisinda taslamaci, igneleyici dizeleri, siirle de ozellikle dikkati cekiyor.

ozetle, saz siiri gelenegini bozmadan, ariligini yitirmeden gizemciligin ozelliklerini de bir kiyiya itmeden cileli gecmis yasamina karsin toplumsal taslamaciligini da birakmayan hem caginin hem halk siirimizin onde gelen sayili ustalarindan biridir ruhsati.

hekimhanli esiri turkusudur.

yalvardim mevla’ya gecmedi dilek
aldi zapteyledi bu dert vah beni
erenler de merdan yayin acmadi
kabdan kaba soktu bu dert vah beni

yalvardim mevla’ya olmadi care
yaniyor yuregim kaynasir yara
ezelden yazilmis kanunu tura
boluk boluk boldu bu dert vah beni

kerbela’ya yolladim bir yavru emlik
eylen dedim eylenmedi bir demlik
dedim mahbup ne gordun benden kemlik dedi kurban icin ister hah beni

esiri gel dinle emri hudayi
kus eyle gel kerbela’yi nidayi
sene seksen yedi muharrem ayi
bu hizmete layik gordu hak beni

hekimhanli esiri turkusudur.

seni reftarina intizar iken
yad ellere karsi salinma dostum
on sekiz bin alem asikar iken
gizleyip sirrini bilinme dostum

beni cektin gami hicran dagina
gonul arzu ceker yegli yegine
rast geldim guzellerin cagina
oyunbazsin desem alinma dostum

kul edip ozunu pazarda sattin
necef deryasina zulfikar kattin
ezelden benimle ahd aman ettin
olur olmaz yerde bulunma dostum

kan ederim kalbi rakip bakarsa
acepleme firak beni yakarsa
murg u hasret sineme el takarsa
guc olur sensiz ben olunma dostum

esiri’yi caker etsen kapinda
arzum kaldi dergahinda tapunda
noksan yoktur hic yaptigin yapinda
askile malamat gulunme dostum

(bkz: bulunmali)

(bkz: istanbul)

(bkz: belasidir)

(bkz: benim icin)

esiri’nin asil adi mehmet’tir. babasi kasim aga hekimhan’in hasancelebi bucagina bagli basak koyu halkindan olup xviii. yuzyilda yorenin en unlu asiklarindan biri olarak bilinen babog dede’nin dorduncu ogludur. kasim aga, babog dede’nin vefatindan sonra kardeslerinden ayrilarak basak koyu yakinlarinda bulunan guvenc koyune yerlesmistir.

mehmet (esiri) 1259 (miladi 1843)’da ailenin ucuncu cocugu olarak guvenc koyunde dunyaya gelmistir. koyde okuma yazma ogrenip gunlerini cobanlik yaparak geciren mehmet, dedesi asik babog gibi iyi saz calar, usta mali siirlerin yaninda kendi deyislerini de soylemeye baslayarak yakin cevresinde asik mehmet olarak adini duyurur.

bir siirinde :

’’pir elinden dolu icip mest oldum
aldim sattim her kiymetten ust oldum
mursit meydaninda kemerbest oldum
yuzumde yedi hat aglara dustu’’

diyen esiri , badeli asiklardan oldugunu belirtir. yine bir siirinde:

’’gonul kusu ulagina gelince
asiklar mest olur bade dolunca
kaslarin yayina nazar kilinca
dedim hak’tan ola yardim erenler’’

deyisinde, bir siirinde :

’’erenler yakti ciramiz

cok sukur rusan olduk

asiklikta bu toremiz

ictik bade sultan olduk’’

bicimindeki soyleyisinde ve:

"asik olmayinca bade icilmez

okuyup yazmasan mana secilmez

har biten yerlerde gulsen acilmaz

bulbule bu nale efgan elverir’’

bicimindeki soyleyislerinden badeli asiklardan oldugu anlasilmaktadir.

asik mehmet 20 yasina geldigi zaman artik kabuguna sigmaz olur ve bir gun kardeslerine "benim ozumde muhabbet cos eyledi. ben haci bektas’ta feyzullah celebi’yi ziyarete gidecegim" diyerek koyunu terk edip haci bektas’a gider. feyzullah celebi’den manevi himmet alarak asikligini beyan eder. asigin sazini ve sozunu dinleyen feyzullah celebi "soyle esiri’m sakla sirrimi" deyince artik siirlerinde esiri mahlasini kullanmaya baslar.

guvenc koyunde evlenen esiri , ileri yasina ragmen koyunu terk ederek cocuklariyla yine hekimhan ’in merkez koylerinden culhali koyune yerlesir. 1329 (miladi 1913) yilinda 70 yasindayken culhali koyunde vefat eden esiri, bu koyde defnedilmistir.

esiri’nin siirlerinin toplandigi iki buyuk defter mevcuttur. bunlardan biri hamza adli torununda kalmis, digeri de 1952 yilinda malatya ili yazihan ilcesi karaca koyunden abdurrahman unluer tarafindan alinip ankara’da avukat cemal ozbey’e verilmistir. cemal ozbey tarafindan uzun yillar saklanan bu defter cemal ozbey’in vefatindan kisa bir sure once 1993’te malatya ’ya gelisinde bizzat kendisi ’’yaslandim ve rahatsizim. bu siirleri degerlendiremedim. bunlarin kiymetini ancak siz bilirsiniz’’ diyerek bana vermistir. halen bende olan bu defterde 250 siir bulunmaktadir. hekimhan ve cevresinde yaptigimiz arastirmalar sonucu elimizdeki siir sayisi 270’e ulasmistir. siirlerinin bu kadar olmadigi, sayinin daha da artabilecegi kanisindayiz.

cemal ozbey’e yazihan’in karaca koyunden 4.2.1956’da yazilan ve ozbey tarafindan fotokopisi bana verilen bir mektupla yine cemal ozbey’e yazilan isim yerinde bir imza bulunan tarihsiz bir mektupta belirtildigine gore esiri hayatinda 17 defa haci bektas’a gitmis olup dergahtan ilgisini hic kesmemistir. yine ayni mektuplardaki ifadelere gore esiri uzun boylu, kumral, ince uzun sakalli, uzun biyikli bir zattir.

bilindigi gibi haci bektas dergahi donemin bir egitim kurumu niteligindedir. ham gelen, hizmeti olcusunde pismis doner. haci bektas’a gelen esiri dini tasavvufi ve manevi kulturunun yani sira ilmini de bir hayli artirmis ve divan-gazel gibi turlerde aruz olcusu ile olgun siirler yazabilecek duruma gelmistir.

bir siirinde:

"batil dava kilmam birdir pazarim
anin icin boyle sermest gezerim
uc huruftan dort kitabi yazarim
okudum defteri divana geldim

deyisinde bu durumunu dile getiren esiri’nin ayni siirde

"gel esiri; oku dercet bu dersi

ism-i azam budur ayet-i kursi

ne suryani ne arabi ne farsi
aska dusup turk; lisana geldim"

deyisi oz be oz anadolu turku olan asigin turkce’ye olan sevgisinin bir ifadesidir.

bazi siirlerinde sosyal konulari da dile getirip gelecek kusaklara dizelerini tarihi birer belge gibi aktarmistir. 23 dortlukten olusan "ag yeli’’ isimli destaninda:

"hep takavut oldu daglarin kisi
omurde gormedik boylesi kisi

ne bir cali kaldi ne bir tas basi

kerem edip ihsan eyle ag yeli

sene bin iki yuz doksan bir tarih

hem dasitan olsun hem bir tavarih

ne siddetten gayri candan bi zarih
kerem edip ihsan eyle ag yeli’’

bicimindeki soyleyisi ile miladi 1875’teki buyuk kisi carpici dizelerle anlatilan asigin siirlerinden engin bir kulture sahip oldugu sezilmektedir.

hodlu noksani turkusudr.


gonlum hasret kaldi koske seyrana
bakarim uzaktan yasli istanbul
bilmem nasip midir bir daha gezmek
aglarim gozumde tuzlu istanbul

gorunur uzaktan baksan camiler
dizilmis siraya evler haneler
gezer sokaklarda ciftler sunalar
ovmeye munasip suslu istanbul

her dakika vardir mevcut vesayet
otobus taksi tramvay transit
istasyonu iskelesi musait
yoktur bir emsali ozlu istanbul

gezerken olmali cepte bol paran
parasiz gidene gezmesi haram
zevki eglencesi her saat her an
seyirli neseli sazli istanbul

gelir vesayetler garp ile sarktan
gezmekten doyulmaz sinema parktan
coklari kahrolur hasta yatmaktan
elemli kederli gizli istanbul

belli olmaz gecesiyle gunduzu
farkedilmez sonbahari yaz kisi
denizleri tepeleri var duzu
yokuslu engelli duzlu istanbul

her yandan ustundur suslu beyoglu
ne hos gorunuyor bak cagaloglu
cok fazla gezemem yuregim dagli
sani uc bes degil yuzlu istanbul

haydarpasa eminonu uskudar
gezmeyenler bu dunyadan kus gider
gorenlerde elem kalmaz yas gider
kahirli mihnetli nazli istanbul

gozun acip bu aleme baksana
gezmek lazim eminonu taksim’i
fazla yazip kederlenme noksani
bedeldir dunyaya bizli istanbul

hodlu noksani turkusudur.

bu gonlum cok sever guzel methini
guzelde yangina sel bulunmali
bakmasi mest eder cansiz yatani
gulerken yanakta hal bulunmali

gezerken ceylandir bakarken maral
ince narin degil tam orta karal
gezmesen o bagda solmadan saral
sevda bahcesinde gul bulunmali

guzeli bulmali eyyam deminde
yoktur bir kusuru hub endaminda
bulmali esini tifil caginda
sinesi ustunde el bulunmali

olculmez guzelin asla kiymeti
herbir yerde olur onun ragbeti
dinlenir mecliste olsa sohbeti
guzelde hunerli dil bulunmali

herbir mahlukati mevlam yaratti
kimini cok kimin bir karar etti
guzelin gamzesi canlara batti
boyle guzellere kul bulunmali

guzel olan her dernekte secilir
verse bir kadehte zehir icilir
gezdigi yerlerde guller acilir
guzelde eda naz fel bulunmali

nedendir noksani fazla yazarsin
az seylerden sinirlenir azarsin
bir gun olur tatli candan bezersin
alemde cennete yol bulunmali

hodlu noksani turkusudur.

nedendir de zalim felek nedendir
yagan yagmur ile kar benim icin
artiyor gunbegun dert ile keder
niye bir kez gulmez yar benim icin

eller gul gonderir daim dostuna
kahpe felek dusmus benim kastima
gozun dikmis mezarimin ustune
genis dunya simdi dar benim icin

gorunmez daglarin basi dumandir
kaldim gurbet elde halim yamandir
yatarim burada hayli zamandir
derdi cekmek olur ar benim icin

dahi mihnet cekti erlerin eri
nus etti serbeti dunyanin vari
gecen gunler gecti donmezler geri
bilmem daha neler var benim icin

bilmem bir gunumu hayli zamandir
yagar boran tipi karli dumandir
noksan bu dunyada halin yamandir
belli ki yasamak zor benim icin

hodlu noksani turkusudur.

kimse rizasiyla cikmaz vatandan
lakin ab u dane dar belasidir
mesakkatle puryan oldu her yanim
namerdin tohmeti ar belasidir

cok kimseler ayran bulmaz icime
gozu yoktur bu dunyada gecime
altmisinda kir karismaz sacima
berdusluk temelde har belasidir

yolu dusmez bu dunyada yokusa
kurban kessen eli gitmez bir ise
sevdasini vermis alis verise
zarari var ise kar belasidir

gonlunu verenler var zanaata
zanaatin yoksa gir kanaata
calisip kazanip kon saltanata
fazla zengin olmak zor belasidir

neden sana mevlam az taksim etmis
taksimde kismetin yapana atmis
herkes calisirken noksani yatmis
idare midare var belasidir