mitili

soğuk savaş yıllarında sovyetler birliği’nin amerikan apache savaş helikopterine karşılık olarak tasarladığı bir sistemdir. asıl görevi yer taarruz olan mi-28, hava-hava muharebesi yapabilme yeteneğine de sahiptir. gece gündüz her türlü hava koşulunda görev yapabilen havoc, rakibi apache’den daha üstün zırh korumasına sahip olduğu için çok daha ağırdır. bununla birlikte ah-64 ile aynı manevra yeteneğine sahiptir. helikopterdeki 30 milimetrelik top da apache’nin topundan daha güçlüdür. soğuk savaş’ın bitimiyle birlikte rusya’nın ciddi ekonomik sıkıntılar yaşaması nedeniyle aksayan mi-28 programı, putin’in iktidara gelmesi ile tekrar ivme kazandı.

(bkz: mi 28 havoc)

uzun yıllar boyunca lisans altında amerikan sikorsky firmasının helikopterlerini üreten westland’ın elde ettiği bilgi birikimi sayesinde geliştirdiği lynx, ilk uçuşunu 1971 yılında gerçekleştirdi. çoğunlukla genel maksat ve denizaltı görevlerinde kullanılan bu helikopterin tank avcısı modeli ingiltere tarafından kullanıma alındı. 1982 yılında ulaştığı 402 km/s hızla dünya rekoru kıran lynx ingiliz ordusu’nda wah-64’lerin göreve girmesiyle silahlı keşif görevleri için kullanılmaya başlandı. lynx’in silahlı keşif modeli, helikoptere otomatik stabilizasyon ve uzun süreli uçuşlar için otomatik pilot kabiliyeti sağlayan marconi elliott afcs sistemiyle donatılmıştır. ilk göreve girdiğinde lynx ah-1 adı verilen helikopter günümüzde modernize edilerek lynx ah-4 olarak yeniden isimlendirilmiş durumda.

(bkz: lynx ah 4)

alman bd-105 ve fransız gazelle helikopterlerinin yerini alacak gerçek anlamda taarruz helikopteri ihtiyacı doğrultusunda ’90 lı yılların başlarında iki ülkenin ortak çalışmasıyla ec 665 ya da pah-2 olarak da bilinen tiger’ın tasarımına başlandı. bu proje, alman ve fransız sanayilerinin birleşmesine önayak oldu ve aerospatiale ve daimlerchrysler aerospace ag [dasa] firmalarının helikopter birimlerinin birleştirilmesiyle eurocopter kuruldu. avrupa’nın iki önemli ülkesinin tüm teknolojik bilgi ve birikimlerini bu helikoptere yönlendirmesi, görev gereksinimlerinin farklılığında doğan çok amaçlı kullanıma uygun olarak tasarlanmasını sağladı ve helikopteri modüler bir yapıya kavuşturdu. kullanıcının ihtayaçlarına göre yeniden yapılandırılabilmesi tiger’a dış satışlarda önemli bir avantaj sağlıyor.[1]

irak savaşı’ndaki deneyimlerden elde edilen veriler ve apache’lerin tanklara doğrudan taarruz harekâtlarındaki yarı başarısından yola çıkılarak tiger, modüler yapının da getirmiş olduğu avantajla, anti-tank yerine silâhlı keşif helikopterine dönüştürüldü. tiger’ın hac/hcp, hac/uht, arh, ve had gibi farklı versiyonları bulunuyor. hap ve hac modelleri üzerlerinde taşıdıkları sekiz adet hot veya trigat tanksavar ve dört adet havadan havaya stinger ya da mistral füzesi ile anti-tank görevleri için kullanılıyor. serinin hap modeli 30 mm’lik topu ve mistral füzelerine ek olarak taşıyabildiği iki adet 68 mm’lik roket podu ile refakat görevleri için kullanılıyor. silâhlı keşif versiyonu olan arh ise avustralya ordusu için geliştirildi ve diğer versiyonlardan farklı olarak hellfire ateşleyebiliyor. ispanya ise alman uht versiyonun geliştirilmiş bir modeli olan had’ı seçmiş durumda. bu helikopterin alımı atak projesi ile türk ordusu’nun da gündemindedir.

ch-47 chinook boeing firması tarafından üretilen çift motorlu ve ardardına rotorlu ağır yük helikopteridir.arka taraftaki rotor hem kalkmayı hemde ilerlemeyi sağlamaktadır.saatteki maksimum hızı 315 km/s’tir.ana görevleri askeri birlik, topçu ünitesi, ve mühimmat taşımaktır.16 ülke tarafından en çokta birleşik devletler ordusu (us army)ve kraliyet hava kuvvetleri (raf) tarafından kullanılmaktadır.

(bkz: ch 47 chinook)

ch-46 sea knight boeing firması tarafından üretilen birleşik devletler deniz kuvvetleri (usmc)tarafından kullanılan çift rotorlu hücum helikopteridir.her türlü hava şartında, gece ve gündüz asker, silah ve muhimmat taşımak amacıyla kullanımaktadır.

(bkz: ch 46 sea knight)

bell helicopter model 206 jetranger, ana pervanesi ve kuyruk rotoru çift palli, türbin motorlu, hidrolik uçuş kontrollerine sahip helikopter. abd’de 1967 yılında kullanıma girmiştir. halen tsk tarafından kullanılmaktadır.

asıl görevi tanımı; hafif genel maksat helikopteri olan as 565, fransa ve çin tarafından silahlı keşif görevlerinde de kullanılmaktadır. ancak panther’in silahlı modeli, sessiz uçuş ve yüksek manevra kabiliyeti nedeniyle, özellikle sızma harekatları için tercih edilmektedir. birçok hız rekoruna imza atmış olan sa-365 dauphin sivil helikopter üzerinde geliştirilen panther, ilk uçuşunu 1984 yılında gerçekleştirmiştir. helikopter, manevra kabiliyetini ve bekasını arttıran, ayrıca helikopterdeki sarsılmayı düşüren fiberglas pervane uçlarına sahiptir. palleri ise fiberglas ve karbonfiber bileşimi kompozit malzeme kullanılarak üretilmiştir. as 565’in bir diğet ilgi çekici yanı da helikopterin manevra kabiliyeti arttıran "fenestron" kuyruk rotoruna sahip olmasıdır.

ah-64d apache longbow, sovyetler birliği’nin büyük zırhlı birliklerinin engellenmesi düşüncesi doğrultusunda, abd’nin tanklara karşı taarruz kabiliyetli bir helikopter gereksinimini karşılamaya yönelik olarak, 1980’li yıllarda göreve girdi.

bu helikopterin tasarımında göz önünde bulundurulan ana unsurlar, düşman zırhlı birlikleri üzerinde uçabilecek derecede zırh korumasının olması, ağır silâh donanımı ve yüksek manevra kabiliyetidir. apache’nin tasarım kavramının temeli hava süvari birliklerine, tanklara karşı doğrudan taarruz yapabilecek kabiliyet sunmaktır. bu doğrultuda "tanklara karşı tank" olan muharebe düşüncesi, "tanklara karşı helikopter" olarak yeniden şekillenmiştir.

irak savaşı’ndan elde edilen verilere göre; helikopter, tanka karşı doğrudan taarruz için yeterli bir sistem değildir. gövdesi 23 mm’lik mühimmata dayanıklı apache, yine de ölümcül yaralar alabiliyor. motor ve rotor kısımları vurulma ihtimallerine karşı tasarlanmış ve vurulduktan sonra da çalışabilir şekilde geliştirilmiş olsa da bu düşüncenin gerçek muharebe ortamında uygulamasının olmadığı görüldü. 1990’ların başından bu yana düzenlenen körfez ve kosova harekâtlarında abd ordusu’nun en çok şikayet ettiği silah sistemi apache’dir. bu şikayetlerin giderilmesi amacıyla a modelinden sonra geliştirilen d ya da longbow apache modeli maliyet artışlarını beraberinde getirse de aralarında yunanistan’ın da bulunduğu birçok ülke tarafından envantere dahil edilmiştir.

(bkz: ah 64d apache longbow)

güney afrika hava kuvvetleri’nin refakat ve yakın hava desteği helikopteri ihtiyacını karşılamak üzere denel aviation tarafından, 1980’li yıllarda rooivalk’ın tasarım çalışmaları başlatıldı. ilk olarak güney afrika’nın ırkçı politikaları yüzünden sürekli maruz kaldığı ambargolar nedeniyle düştüğü hammadde sıkıntısı içerisinde alouette 3 helikopteri baz alınarak alpha xh-1 helikopteri üretildi. kokpit sistemleri için bir deneme tahtası görevini yapan alpha xh-1 20 mm bir top ile donatılmıştı. denel, alpha xh-1’lerden elde ettiği tecrübeleri ardından diğer bir deneme olarak xtp-1 puma’ları üretti. yeni çalışmada helikopterin belirli bölgelerinde kompozit malzemelerin kullanımı da denendi ve helikopter her açıdan bir üst seviyeye taşındı.


ah-2’nin tanksavar yeteneğinin belkemiğini oluşturan mokopa füzesi.güney afrika, yaklaşık 10 senelik bir deneme-yanılma periyodunun ardından rooivalk’ın üretimine başladı. bu ülkede oryx adında lisansl altında üretilen puma genel maksat helikopterinin rotor, motor ve güç aktarım ekipmanları ah-2 rooivalk’ta da kullanılarak büyük bir lojistik avantaj yakalandı. rooivalk tecrübesi, genel maksat helikopteri de olsa elde edilen teknoloji birikimi sayesinde başka görevlere yönelik helikopter geliştirmenin kararlı bir çalışmayla mümkün olduğunun ispatlanması açısından dikkat çekicidir. benzer bir örnek de romanya’nın aloutte helikopterleri temel alarak yaptığı, ancak prototip aşamasından ileri gidemeyen iar-317 airfox taarruz helikopteridir. türkiye’nin atak ihalesine katılmıştır.

(bkz: ah 2 kızıl şahin)

ah-1p bir taarruz helikopteridir. iki kişiliktir. abd üretimidir.

(bkz: ah 1p)

ah-1 kobra, bell helicopter textron (bell helikopter firması) tarafından üretilen başta abd, güney kore, israil, iran, japonya, pakistan, tayvan ve türkiye olmak üzere birçok ordu tarafından kullanılan saldırı helikopteri. türünün öncülerindendir ve geliştirilmiş modelleri bugün dünyanın birçok ordusu tarafından hâlâ kullanılmaktadır. yüksek performans ve ateş gücünü küçük bir gövdeye sığdırmış nadir savaş helikopterlerindendir.

(bkz: ah 1 kobra)

agusta a-129 saldırı helikopteri, türkiye’nin 12 yıl süren uzun inceleme ve araştırma döneminden sonra, ilk etapta 50 adet olmak üzere almaya karar verdiği italyan saldırı helikopteridir.